Edukacja anatomiczna w naukach rehabilitacyjnych: współczesne wyzwania i kierunki doskonalenia.
DOI:
https://doi.org/10.31891/pcs.2025.2.31Słowa kluczowe:
anatomia, fizjoterapia i rehabilitacja, interdyscyplinarne powiązania, nowoczesne technologie, przygotowanie anatomiczne studentówAbstrakt
W artykule przeprowadzono kompleksową metaanalizę współczesnego stanu edukacji anatomicznej w dziedzinie nauk rehabilitacyjnych, w szczególności w kontekście kształcenia specjalistów z zakresu fizjoterapii, terapii zajęciowej i rehabilitacji sportowej. Przeanalizowano badania dotyczące kluczowych wyzwań, przed jakimi stają tradycyjne metody nauczania anatomii w warunkach cyfryzacji, integracji interdyscyplinarnej oraz rosnących wymagań klinicznych. Uwagę skupiono na konieczności dostosowania programów nauczania do potrzeb XXI wieku, zwłaszcza poprzez wdrażanie innowacyjnych technologii (VR/AR, modelowanie 3D, platformy symulacyjne), strategii grywalizacji, nauczania hybrydowego (blended learning) oraz metod funkcjonalnie zorientowanych.
W ramach analizy uwzględniono źródła naukowe obejmujące badania empiryczne, przeglądy systematyczne oraz interwencje pedagogiczne z lat 2018–2025. Stwierdzono, że skuteczne kształcenie anatomiczne wymaga połączenia klasycznych metod (dyssekcja, atlasy anatomiczne) z narzędziami cyfrowymi, które umożliwiają interaktywność, wizualizację przestrzennych relacji oraz kliniczną relewancję wiedzy. Szczególną uwagę poświęcono roli wykładowcy jako interdyscyplinarnego facylitatora zdolnego do integracji wiedzy anatomicznej z kontekstem klinicznym.
Wyniki metaanalizy wskazują na pozytywny wpływ podejść multimodalnych na wyniki w nauce, motywację, rozwój myślenia krytycznego oraz kompetencje kliniczne studentów. Jednocześnie zidentyfikowano szereg problemów, takich jak nierówny dostęp do zasobów, niedostateczne przygotowanie pedagogiczne kadry dydaktycznej czy brak standaryzowanych kryteriów oceny skuteczności metod innowacyjnych.
W podsumowaniu autorzy uzasadniają potrzebę strategicznej modernizacji edukacji anatomicznej w naukach o rehabilitacji w oparciu o pedagogikę opartą na dowodach, transformację cyfrową, podejście interdyscyplinarne oraz orientację na praktyczne umiejętności kliniczne. Zaproponowano także perspektywiczne kierunki dalszych badań, w tym opracowanie zintegrowanych modeli edukacyjnych, badania wpływu technologii cyfrowych na myślenie kliniczne oraz tworzenie programów nauczania ukierunkowanych na kompetencje.
Słowa kluczowe: anatomia, fizjoterapia i rehabilitacja, integracja interdyscyplinarna, nowoczesne technologie, przygotowanie anatomiczne studentów.
Bibliografia
Hnatiuk M. S., Kobzar O. B., Pivtorak V. I., Slabyi O. B. Modernizatsiia vykladannia klinichnoi anatomiї u medychnykh zakladakh vyshchoї osvity Ukraїny [Elektronnyi resurs]. Medychna osvita, 2024. DOI: 10.11603/m.2414-5998.2024.4.15138.
Lopushniak L. Ya., Boichuk O. M., Honcharenko V. A., Sukhonosov R. O., Kondrusyk N. Yu. Zastosuvannia pedahohichnykh tekhnolohii pry vykladanni studentam dystsypliny «Anatomiia liudyny». Colloquium Journal, 2024. № 20 (213). S. 22–25.
Romaniuk A. P., Shevchuk T. Ya., Aponchuk L. S. Vyvchennia osvitnoho komponentu «Funktsionalna anatomiia u terapiї ta reabilitatsiї» iz zastosuvanniam stolu anatomičnoї vizualizatsiї Briolight. Tsifrovi instrumenty u suchasnii osviti: materialy dopovidei (statei, tez) uchasnykiv/uchasnyts II nauk.-prakt. internet-konf. (m. Lutsk, 31 zhovtnia 2023), Lutsk: KZVO «Lutskyi pedahohichnyi koledzh», 2023. S. 273–274.
Advances in anatomy education: virtual anatomy tables, immersive techniques, 3D printing. MDPI Journals, 2025.
Are Serious Games an Effective Teaching Tool in Anatomy Education? A Systematic Review. MDPI Journals, 2023.
Barmaki R., Abtahi F., Rafiee M., Noroozi O. Screen‑based 3D Visualization and Augmented Reality Tools for Human Anatomy Education [Electronic resource]. ResearchGate, 2023. Access mode: [https://www.researchgate.net](https://www.researchgate.net)
Chytas D. et al. Relevance of cadaveric dissection in anatomy education. Annals of Anatomy, 2020.
Dao T., Pouletaut P., Gamet D., Tho M. Real-Time Rehabilitation System of Systems for Monitoring the Biomechanical Feedbacks of the Musculoskeletal System. Springer, 2014. Access mode: [https://consensus.app/papers/realtime-rehabilitation-system-of-systems-for-monitoring-dao-pouletaut/6b546217237258d4a4e9eef33e62292e](https://consensus.app/papers/realtime-rehabilitation-system-of-systems-for-monitoring-dao-pouletaut/6b546217237258d4a4e9eef33e62292e)
Dereli B., Kahraman H. Gamification in Physical Therapy Education. SpringerLink, 2024.
Dove J. et al. Gross and Applied Anatomy Pedagogical Approaches in Occupational Therapy Education: A Scoping Review. PubMed, 2024. Access mode: [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov)
Hamza F., Yameen K., Khursheed M., Jalil S., Khan A. Teaching Anatomy in Rehabilitation Sciences: Perceptions of Undergraduate Physical Therapy, Occupational Therapy and Sports Sciences Students of Ziauddin University, Pakistan. Journal of Health and Rehabilitation Research, 2024. Vol. 4, № 1. Access mode: [https://consensus.app/papers/teaching-anatomy-in-rehabilitation-sciences-perceptions-hamza-yameen/a0efad5147ee52e8815abbf41ff05bf4](https://consensus.app/papers/teaching-anatomy-in-rehabilitation-sciences-perceptions-hamza-yameen/a0efad5147ee52e8815abbf41ff05bf4)
Jorge J. et al. Anatomy Studio II: A Cross-Reality Application for Teaching Anatomy [Electronic resource], 2022. Access mode: [https://ar5iv.labs.arxiv.org](https://ar5iv.labs.arxiv.org)
Khalil M. K. et al. The effectiveness of blended learning in health professions: Systematic review. Wiley Online Library, 2018.
Mathiowetz V. et al. Usefulness of anatomy content in occupational therapy practice. The American Journal of Occupational Therapy, 2014.
Nicholson D. T. et al. Can virtual reality improve anatomy education? A randomized controlled study of a computer-generated three-dimensional anatomical ear model. Medical Education, 2016.
Patel K. M., Moxham B. J. Attitudes of medical and dental students to dissection. Clinical Anatomy, 2019.
Sandoval-Hernández L. et al. Effectiveness of gamification strategies in health education. Springer, 2023.
Shead T. et al. Curricular and pedagogical aspects of gross anatomy education for undergraduate physiotherapy students: a scoping review. PubMed, 2020.
Studie. Effectiveness of digital and analog learning methods for learning anatomical structures in physiotherapy education. Google Scholar, 2024.
Sugand K., Abrahams P., Khurana A. The anatomy of anatomy: a review for its modernization. Surgical and Radiologic Anatomy, 2010.
Teaching Methodologies of Gross Anatomy Education for Undergraduate Physiotherapy Students: An Updated Scoping Review. MDPI Journals, 2023.
Virtual reality in medical education during COVID-19 [Electronic resource]. Wikipedia, 2022. Access mode: [https://www.wikipedia.org](https://www.wikipedia.org)
Yap C., Than A. Enhancing Medical Anatomy Education through Virtual Reality (VR): Design, Development, and Evaluation // arXiv., 2024. Access mode: [https://arxiv.org](https://arxiv.org)
You J. et al. Functional electrical stimulation improves upper limb function in stroke patients: A meta-analysis. PubMed, 2023.
Youdas J. W., Krause D. A., Hellyer N. J. Teaching gross anatomy in a physical therapy curriculum: Student perceptions of peer teaching and exposure to dissection. PubMed, 2008. Access mode: [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov)
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Альона РОМАНЮК, Тетяна ШЕВЧУК, Людмила АПОНЧУК, Микола МАЙСТРУК, Сергій КРИВОВ'ЯЗ
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
